# Rozdział 2: Odruchy Pierwotne i Ich Integracja

Odruchy pierwotne to automatyczne, stereotypowe reakcje ruchowe wyzwalane z poziomu pnia mózgu. Są one absolutnie kluczowe dla przetrwania noworodka, jednak w prawidłowo rozwijającym się układzie nerwowym, w miarę dojrzewania wyższych ośrodków kory mózgowej, powinny ulec wyhamowaniu (zintegrowaniu) w pierwszym roku życia. 

Gdy kora mózgowa (szczególnie płaty czołowe) z różnych przyczyn (np. opisanych w Rozdziale 1) nie przejmie kontroli nad pniem mózgu, odruchy pozostają "aktywne" (przetrwałe). Dziecko zmuszone jest tracić gigantyczne pokłady energii na świadomą walkę z własnym ciałem, co diagnozujemy jako dysfunkcje SI.

## 2.1 Odruch Moro (Walka lub Ucieczka)
![Odruch Moro](resource:assets/images/moro_reflex.png)

Odruch Moro to ewolucyjny alarm wbudowany w układ nerwowy. Reakcja wyzwalana jest przez nagłą zmianę ułożenia głowy w przestrzeni (bodziec przedsionkowy) lub głośny, niespodziewany dźwięk. Składa się z dwóch faz: nagłego odwiedzenia rąk z krzykiem (poszukiwanie matki) i następującego po nim silnego zgięcia ramion w geście uścisku.

**Konsekwencje przetrwania (Klinika):**
Dziecko z przetrwałym odruchem Moro żyje w stanie permanentnego pobudzenia układu współczulnego. Każdy głośniejszy dźwięk w szkole (dzwonek, krzyk na korytarzu) fizjologicznie włącza oś HPA i powoduje wyrzut adrenaliny i kortyzolu. Dziecko takie wykazuje skrajną nadwrażliwość słuchową, płochliwość i lęk przed nowym otoczeniem. W warunkach klasy szkolnej, uczeń ten stale skanuje otoczenie w poszukiwaniu zagrożenia, co klinicznie diagnozowane jest (często błędnie) jako zaburzenie uwagi (ADD), podczas gdy jest to czysta fizjologia przetrwania.

## 2.2 Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny (ATOS)
![Odruch ATOS](resource:assets/images/atos_reflex.png)

ATOS (znany jako "pozycja szermierza") polega na tym, że odwrócenie głowy w bok powoduje automatyczny wyprost kończyn po stronie twarzowej oraz zgięcie kończyn po stronie potylicznej. Odruch ten jest niezbędny w okresie płodowym (pomaga w rozwoju napięcia) oraz podczas samego porodu.

**Konsekwencje przetrwania (Edukacja i Czytanie):**
Przetrwały ATOS to główny wróg edukacji. Dziecko nie potrafi neurologicznie przekroczyć "linii środka ciała". Co to oznacza w praktyce?
- **Pisanie:** Kiedy dziecko patrzy na tablicę (odwraca głowę), ramię dominujące ulega mimowolnemu wyprostowi. Dziecko wypuszcza ołówek z ręki lub nienaturalnie go chwyta, aby skompensować pchnięcie.
- **Czytanie:** Ponieważ gałki oczne są połączone z mięśniami szyi drogrami przedsionkowo-rdzeniowymi, dziecko z ATOS-em nie potrafi płynnie wodzić wzrokiem za tekstem przekraczającym środek kartki. "Gubi" litery i zamazuje tekst w połowie linii.

## 2.3 Symetryczny Toniczny Odruch Szyjny (STOS)
![Odruch STOS](resource:assets/images/stos_reflex.png)

STOS dzieli ciało na górną i dolną połowę. Zgięcie głowy (broda do klatki) powoduje zgięcie ramion i wyprost nóg. Odgięcie głowy w tył prostuje ramiona i zgina nogi. STOS jest pomostem między raczkowaniem a postawą pionową.

**Konsekwencje przetrwania (Siedzenie w literę 'W'):**
Gdy takie dziecko siada do biurka i pochyla głowę nad zeszytem, pień mózgu wysyła komendę "wyprostuj nogi". Dziecko, aby nie kopnąć osoby z przodu lub nie wyślizgnąć się pod ławką, odruchowo owija nogi wokół nóg krzesła (lub siada na podłodze w charakterystyczną literę 'W', aby zablokować stawy biodrowe). Górna część ciała (zgięte ramiona) opada wiotko na blat biurka. Wygląda to na lenistwo, a jest to ciężka fizyczna walka o utrzymanie pozycji wbrew grawitacji.

## 2.4 Odruch Galanta (ADHD Ruchowe i Moczenie Nocne)
![Odruch Galanta](resource:assets/images/galant_reflex.png)

Pobudzenie (dotyk) boku pleców w okolicy lędźwiowej powoduje wygięcie tułowia i bioder w tę samą stronę. Odruch ten przypomina pływanie i pomaga dziecku zsunąć się w dół kanału rodnego.

**Konsekwencje przetrwania (Nieruchome siedzenie):**
Przetrwały odruch Galanta to główna neurologiczna przyczyna tzw. "ADHD ruchowego". Zwykłe oparcie krzesła w szkole (lub metka od bluzki) stale drażni receptory na plecach, prowokując mózg do automatycznego skrętu bioder. Dziecko, aby nie spaść z krzesła, bezwiednie i despercko napina mięśnie nóg, zaczyna siadać na jednej nodze, kręcić się i "wiercić". 
Niezmiernie ważny aspekt kliniczny: w ciężkich przypadkach ciągłe odruchowe skurcze w odcinku lędźwiowym drażnią nerwy zaopatrujące zwieracze pęcherza, prowadząc do niewyjaśnionego, wtórnego **moczenia nocnego** (enuresis) u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.

## 2.5 Odruch Toniczny Błędnikowy (TOB)
![Odruch TOB](resource:assets/images/tob_reflex.png)

TOB jest powiązany bezpośrednio z pozycją głowy w przestrzeni i siłą grawitacji. Wyróżniamy TOB zgięciowy (głowa w dół, zgięcie ciała) i wyprostny (głowa w tył, wyprost ciała).

**Konsekwencje przetrwania:**
Brak integracji TOB uniemożliwia dziecku wytworzenie prawidłowego antygrawitacyjnego napięcia mięśniowego. Dziecko wydaje się "lejące", ma słabą stabilizację centralną (core). Często objawia się to lękiem wysokości (dziecko nie ufa swojej równowadze, bo grawitacja stale przejmuje kontrolę nad jego postawą). W szkole przejawia się to kładzeniem głowy na ławce.

## 2.6 Odruchy Chwytne i Oralne (Palmar i Babkin)
![Odruch dłoniowy Palmar](resource:assets/images/palmar_reflex.png)
![Odruch oralny](resource:assets/images/oral_reflex.png)

Odruch Palmar (dłoniowy) polega na zaciśnięciu dłoni po podrażnieniu jej wnętrza. Odruch Babkina to otwarcie ust po naciśnięciu obu dłoni. 

**Konsekwencje przetrwania (Terapia Ręki i Mowa):**
Dłonie i usta są ściśle powiązane neurologicznie (homunkulus czuciowo-ruchowy kory). Dziecko z przetrwałym odruchem Palmar ma potężne problemy grafomotoryczne – naciska na kartkę z siłą miażdżącą, trzyma ołówek całą pięścią (brak chwytu pęsetowego). Jeśli współwystępuje z tym niezintegrowany odruch dłoniowo-bródkowy, ruchom rąk przy rysowaniu zawsze towarzyszą mimowolne ruchy języka (dziecko "wystawia język" próbując pisać). Brak zróżnicowania (dysocjacji) ruchów ręki i aparatu artykulacyjnego uniemożliwia równoczesny poprawny rozwój mowy i grafomotoryki.
