# Rozdział 1: Wywiad Kliniczny i Epigeneza (Okres Płodowy i Wczesny Rozwój)

Wywiad kliniczny to absolutny fundament diagnozy Integracji Sensorycznej. Wiele dysfunkcji, z którymi dziecko trafia do gabinetu, ma swój początek jeszcze przed jego narodzinami lub w pierwszych miesiącach życia. W tym rozdziale szczegółowo analizujemy, dlaczego zadajemy pytania o przebieg ciąży, poród i najwcześniejsze etapy rozwoju.

## 1.1 Wpływ Środowiska Łonowego na Rozwój OUN

### Aktywność Fizyczna Matki a Układ Przedsionkowy
Wysoka aktywność fizyczna matki w ciąży poprawia przepływy łożyskowe, dostarczając dziecku optymalną dawkę tlenu. Co ważniejsze z punktu widzenia SI, naturalne ruchy matki, jej chód i zmiany pozycji stanowią **pierwszą i najważniejszą stymulację układu przedsionkowego płodu**. Dzieci z ciąż leżących (podtrzymywanych) są często pozbawione tego bodźca grawitacyjnego, co może opóźniać mielinizację dróg przedsionkowo-rdzeniowych i prowadzić do niepewności grawitacyjnej oraz obniżonego napięcia mięśniowego po narodzinach.

### Stres i Bariera Łożyskowa (Kortyzol)
Długotrwały, silny wyrzut kortyzolu (hormonu stresu) u matki potrafi uszkadzać barierę łożyskową. Przenikający do płodu kortyzol hiperaktywizuje rozwijającą się oś HPA (Podwzgórze-Przysadka-Nadnercza). W ujęciu klinicznym skutkuje to w przyszłości **nadreaktywnością emocjonalną, ciągłym stanem pobudzenia (fight-or-flight) oraz wtórną obronnością sensoryczną**, ponieważ układ nerwowy dziecka jest zaprogramowany na ciągłe wyszukiwanie zagrożeń.

### Infekcje i Substancje Toksyczne (FASD)
Infekcje wewnątrzmaciczne i powikłania zaburzają wczesną neurogenezę i migrację komórek w strukturach podkorowych mózgu. Substancje toksyczne (w tym alkohol) bezpośrednio destabilizują powstawanie neuroprzekaźników. W Płodowym Zespole Alkoholowym (FAS/FASD) uszkodzenia kory czołowej i ciała modzelowatego skutkują bezpośrednimi dysfunkcjami modulacji sensorycznej (często mieszanymi – od skrajnej podwrażliwości po skrajną nadwrażliwość).

## 1.2 Poród a Pierwsze Bodźce Sensoryczne

### Naturalna Kompresja a Cięcie Cesarskie (CC)
Poród siłami natury to nie tylko wydarzenie medyczne, ale pierwszy, masywny bodziec **proprioceptywny**. Przeciskanie się przez ciasny kanał rodny zapewnia dziecku gigantyczny ucisk (kompresję). Ten bodziec jest kluczowy dla "kalibracji" systemu czuciowego na poziomie rogów tylnych rdzenia kręgowego. 

Cesarskie cięcie, choć często ratujące życie, całkowicie pozbawia dziecko tego uścisku. Neurologicznie oznacza to brak silnego bodźca torującego na start, co w badaniach klinicznych bardzo mocno koreluje z późniejszą **nadwrażliwością dotykową (obronnością)** u dzieci w wieku przedszkolnym. Brak początkowej "habituacji" sprawia, że lekki dotyk (np. metka od ubrania, wiatr, woda) jest interpretowany przez mózg jako ból.

## 1.3 Wczesne Kamienie Milowe i Znaki Ostrzegawcze

### Znaczenie Raczkowania
Pominięcie fazy raczkowania to czerwona flaga w wywiadzie. Raczkowanie (ruch naprzemienny) stymuluje **spoidło wielkie mózgu (Corpus Callosum)**, zmuszając prawą i lewą półkulę do intensywnej wymiany informacji. Brak tego etapu negatywnie wpływa na lateralizację, integrację obustronną (np. trudności z chwytaniem piłki oburącz, wycinaniem nożyczkami) oraz orientację przestrzenną.

### Hipotonia i Zjawisko Obijania się (Podwrażliwość)
Obniżone napięcie posturalne (hipotonia) redukuje naturalny, ciągły dopływ bodźców proprioceptywnych z mięśni do mózgu. Dziecko czuje swoje ciało "słabiej". W ramach kompensacji, układ nerwowy zmusza dziecko do celowego szukania silnego docisku. Takie dzieci z premedytacją **obijają się o ściany, meble, celowo upadają na kolana i szorstko traktują rówieśników** (np. mocno przytulają, wręcz podduszając). Jest to klasyczny objaw hiporeaktywności układu proprioceptywnego – próba "doładowania" własnego schematu ciała.

### Uderzanie Głową i Samoregulacja
Występujące w wywiadzie uderzanie głową o twarde powierzchnie (ściany, podłoga) dostarcza ekstremalnie silnych bodźców z błędnika (przedsionkowych) i stawów szyjnych (proprioceptywnych). Może to być dramatyczna próba samoregulacji przy przebodźcowaniu lub wynik silnej podwrażliwości, gdzie receptory bólowe rejestrują uszkodzenia ze znacznym opóźnieniem.

## 1.4 Rozwój Psychoseksualny w Ujęciu Sensorycznym (S. Freud)
Koncepcje psychoanalityczne nabierają w integracji sensorycznej wymiaru czysto neurologicznego.

- **Faza Oralna (Szczęka i Staw Skroniowo-Żuchwowy):** Staw ten posiada najwyższą w ciele gęstość receptorów proprioceptywnych. Gryzienie i żucie twardych obiektów działa jak ewolucyjny, biologiczny "hamulec" dla przebodźcowanego układu nerwowego. Dzieci (niezależnie od wieku), które żują ołówki, rękawy czy własne palce, próbują poprzez silny docisk w żuchwie natychmiastowo wyciszyć kortyzol. Często mylone jest to ze zwykłym nawykiem. Zaburzenia tej fazy korelują też z trudnościami w praksji oralnej i słuchu fonematycznym.
- **Faza Analna (Kontrola i Zaparcia Nawykowe):** Rozwój autonomii. Dzieci z zaburzeniami SI (szczególnie ze słabym schematem ciała) często wstrzymują kał. Wynika to z panicznego lęku przed brakiem kontroli nad własnym, nieprzewidywalnym ciałem.
- **Faza Falliczna (Masturbacja Dziecięca):** Pocieranie narządów płciowych u małych dzieci sensorycznych często nie ma żadnego podłoża seksualnego. Podłoga miednicy jest silnym obszarem proprioreceptywnym. Pocieranie (np. o dywan lub róg mebla) to potężne, intuicyjne narzędzie samoregulacji u dzieci w głębokim stresie sensorycznym. Mechaniczny docisk krocza gwałtownie uwalnia endorfiny i obniża poziom lęku.
- **Faza Latencji i Genitalna:** Dzieci z dyspraksją (trudnościami w planowaniu ruchu) izolują się w fazie latencji, unikając gier zespołowych (piłka nożna), co prowadzi do wtórnych zaburzeń społecznych (poczucie niższości). W fazie genitalnej, gwałtownie zmieniające się ciało nasila lęki u nastolatków z istniejącą wcześniej obronnością dotykową.

## 1.5 Choroby Współistniejące
- **Stany Zapalne i Leki:** Zapalenia ucha środkowego mogą permanentnie fałszować sygnały płynące z błędnika do pnia mózgu, powodując wtórne problemy z równowagą. Atopowe Zapalenie Skóry (AZS) to ciągłe, chroniczne drażnienie nocyceptorów. Skóra w stanie zapalnym drastycznie obniża progi tolerancji dotykowej, budując u dziecka ekstremalną obronność dotykową na każdy, nawet najlżejszy bodziec. Warto pamiętać, że substancje czynne w niektórych lekach mogą tonizować lub nadpobudzać układ nerwowy, fałszując obraz diagnozy.

> Pamiętaj: Rozwój układu nerwowego to domino. Jedna niezintegrowana faza wywołuje lawinę kompensacji w latach późniejszych. Wywiad to klucz do zrozumienia, DLACZEGO dziecko ucieka przed bodźcem.

---
*(Zakończenie Części 1: Wywiad i Epigeneza)*
