# Rozdział 5: Psychiatria Dziecięca, Regulacja Emocjonalna i Współchorobowość

![Psychiatria Dziecięca](resource:assets/images/child_psychiatry.png)

Zaburzenia Integracji Sensorycznej niezwykle rzadko występują w izolacji. W gabinecie diagnostycznym (oraz w domach pacjentów) problemy sensoryczne najczęściej manifestują się jako problemy czysto psychiatryczne lub behawioralne: agresja, wycofanie, lęki, fobie. Prawidłowa diagnoza pozwala odróżnić uszkodzenie układu nerwowego na poziomie chemicznym od przeciążenia na poziomie sensorycznym.

## 5.1 Ciało Migdałowate i Zjawisko "Porwania Emocjonalnego"
Kiedy kora mózgowa funkcjonuje prawidłowo, filtruje ona 99% bodźców ze środowiska (dźwięk jarzeniówki, szum ulicy, dotyk ubrania), uznając je za nieistotne. U dziecka z zaburzoną modulacją sensoryczną, ten mechanizm filtrujący (bramkowanie sensoryczne) zawodzi.

Gdy do układu nerwowego trafia jednorazowo zbyt dużo niezrozumiałych bodźców (np. wizyta w głośnym supermarkecie), informacje te omijają racjonalną korę przedczołową i trafiają bezpośrednio, krótkim i szybkim szlakiem do **Ciała Migdałowatego (Amygdali)**. Ciało migdałowate to ewolucyjny detektor dymu. Uznaje ono natłok bodźców za śmiertelne zagrożenie i natychmiastowo uruchamia oś HPA. Następuje wyrzut noradrenaliny i kortyzolu.

**Kliniczny obraz przebodźcowania (Meltdown):**
Następuje tzw. "porwanie emocjonalne" (amygdala hijack). Kora czołowa (logika, zasady, wychowanie) zostaje całkowicie odłączona od zasilania. Dziecko wpada w niekontrolowany szał (Meltdown) lub całkowite odrętwienie (Shutdown). W tym stanie tłumaczenie dziecku, proszenie o spokój czy kary są absolutnie nieskuteczne – dziecko biologicznie nie ma dostępu do obszarów mózgu rozumiejących mowę. Jedynym ratunkiem jest głęboki docisk proprioceptywny (zawinięcie w koc, mocny uścisk) lub całkowita izolacja w ciemnym, cichym pomieszczeniu, aby wygasić ciało migdałowate.

## 5.2 Różnicowanie: ADHD a Podwrażliwość Przedsionkowa
Aż 30-50% dzieci z diagnozą ADHD wykazuje jednocześnie dysfunkcje integracji sensorycznej. Kluczowym zadaniem specjalisty jest odróżnienie przyczyny hiperaktywności.

- **ADHD (Zaburzenia Dopaminergiczne):** Problem tkwi w neurochemii kory przedczołowej i jąder podstawy. Dziecko z czystym ADHD ma deficyt dopaminy, co upośledza funkcje wykonawcze (pamięć roboczą, hamowanie impulsów). Ruch jest często chaotyczny i nie ukierunkowany na cel.
- **Hiporeaktywność Przedsionkowa (Sensory Seeker):** Dziecko nie ma problemu z dopaminą. Ma problem z niedoborem stymulacji błędnika. Zaczyna biegać, skakać i kręcić się na krześle celowo. Przepływ płynu w błędniku stymuluje twór siatkowaty w pniu mózgu, co wtórnie powoduje wyrzut noradrenaliny, która "budzi" korę mózgową. Ruch jest formą samoleczenia. Gdy takiemu dziecku pozwolimy skakać na trampolinie przez 15 minut przed lekcjami, objawy "ADHD" znikają na kolejne 2 godziny.

## 5.3 Spektrum Autyzmu (ASD) i System Obserwacji
Większość dzieci w spektrum autyzmu posiada głębokie zaburzenia SI (często skrajną obronność dotykową i słuchową). Diagnoza musi uwzględniać tzw. "zachowania stymulacyjne" (Stimming). Flapping rąk (trzepotanie), kołysanie się w przód i w tył, czy wpatrywanie się w wirujące przedmioty to precyzyjne mechanizmy samoregulacji. Kołysanie tułowia uruchamia system przedsionkowy, działając na układ nerwowy jak silny środek uspokajający w momentach przeciążenia społecznego lub poznawczego. Zrozumienie sensorycznego tła tych zachowań jest kluczem do nowoczesnej, niestygmatyzującej terapii.

## 5.4 Płodowy Zespół Alkoholowy (FASD) a Integracja Sensoryczna
Alkohol jest teratogenem, który łatwo przekracza barierę łożyskową i krew-mózg płodu. FASD wywołuje nieodwracalne zmiany w anatomii mózgu, m.in. zmniejszenie objętości móżdżku i pocienienie spoidła wielkiego.

W ujęciu sensorycznym, dziecko z FASD to pacjent o najtrudniejszym profilu mieszanym. Z jednej strony może wykazywać ekstremalną obronność dotykową (reakcja bólowa na wodę czy ubranie), a z drugiej głęboką podwrażliwość bólową i proprioceptywną (może złamać rękę i nie czuć bólu ze względu na uszkodzenie opóźnionych szlaków nocyceptywnych). Terapia takich dzieci wymaga ekstremalnej ostrożności – zbyt szybkie podanie bodźca przedsionkowego bez odpowiedniego "bufora" proprioceptywnego często kończy się natychmiastowym przebodźcowaniem i agresją.

---
**Podsumowanie Podręcznika:**
Diagnoza integracji sensorycznej to sztuka łączenia biologii, mechaniki i psychologii w spójny obraz funkcjonowania małego człowieka. Rozumiejąc sieć tych powiązań, przestajemy walczyć z zachowaniem dziecka, a zaczynamy leczyć jego przyczynę na poziomie rdzenia kręgowego i pnia mózgu.
