# Rozdział 4: Terapia Ręki, Praksja i Rola Móżdżku

![Terapia Ręki](resource:assets/images/motor_skills.png)

Większość rodziców trafia do gabinetu ze skierowaniem na "Terapię Ręki", ponieważ dziecko "brzydko pisze" (dysgrafia). Podejście oparte wyłącznie na ćwiczeniu palców (motoryce małej) jest błędem terapeutycznym. Ręka nie istnieje w próżni. Ręka jest jedynie precyzyjnym zakończeniem łańcucha biomechanicznego, który ma swój początek w pniu mózgu, a fizycznie – w miednicy i tułowiu.

## 4.1 Złota Zasada: Proximal Stability Provides Distal Mobility
Aby końcówki palców (dystalnie) mogły wykonywać precyzyjne, milimetrowe ruchy z ołówkiem, cała obręcz barkowa, łopatki i tułów (proksymalnie) muszą być absolutnie stabilne i nieruchome. 

Jeśli dziecko ma zaburzenia napięcia mięśni głębokich tułowia (core) – co często wynika z podreaktywności układu przedsionkowego, który nie wysyła sygnałów antygrawitacyjnych do mięśni pleców – ramię podczas pisania zaczyna drżeć i opadać. 
**Kompensacja układu nerwowego:** Dziecko nie jest w stanie pisać z rozluźnionym barkiem, więc "zamraża" cały staw barkowy, łokieć i nadgarstek, próbując pisać z użyciem mięśni całego tułowia (pisanie całym ramieniem). Chwyt ołówka staje się miażdżący (palce aż bieleją). To powoduje skrajny ból dłoni po 10 minutach dyktanda i rodzi nienawiść do nauki szkolnej. Terapia ręki zawsze musi zaczynać się od terapii centralnej stabilizacji i czucia głębokiego obręczy barkowej.

## 4.2 Lateralizacja (Stronność) i Przekraczanie Linii Środka
![Lateralizacja i Półkule](resource:assets/images/lateralization.png)

Półkule mózgowe są wyspecjalizowane. Lewa zajmuje się analityką, językiem i logiką. Prawa to kreatywność, intuicja i orientacja w przestrzeni. Obydwie półkule połączone są potężną "autostradą" nerwową – Spoidłem Wielkim Mózgu (Corpus Callosum).

W wieku około 4-6 lat układ nerwowy musi dokonać ostatecznego wyboru dominującej półkuli (a co za tym idzie dominującej ręki, oka i ucha - lateralizacja). W procesie tym dominująca połowa ciała staje się wykonawcą precyzyjnym (narzędziowym), a druga połowa – stabilizatorem (pomocniczym). Np. prawa ręka pisze, a lewa trzyma kartkę.

**Skrzyżowana Lateralizacja:**
Problem pojawia się, gdy dominujące jest np. prawe oko, ale lewa ręka (co weryfikujemy w formularzu diagnostycznym). Dziecko w szkole widzi litery na tablicy okiem prawym (informacja trafia do lewej półkuli), ale pisze lewą ręką (sterowaną z prawej półkuli). Informacja wzrokowa musi za każdym razem przebiec przez spoidło wielkie, co trwa milisekundy, ale przy przepisywaniu całego zdania powoduje ogromne zmęczenie poznawcze i zgubienie wątku.

## 4.3 Praksja i Mózgowe Planowanie Ruchu
![Móżdżek i Drogi Ruchowe](resource:assets/images/cerebellum.png)

Praksja to unikalna dla wyższych naczelnych zdolność do wymyślenia, zaplanowania i wykonania nowej sekwencji ruchowej. Kiedy umiejętność zostanie zautomatyzowana (np. jazda na rowerze), przestaje być praksją, a staje się nawykiem.

Praksja składa się z trzech kroków:
1. **Ideacja (Kora przedczołowa):** Pomysł na ruch ("Muszę zawiązać sznurowadło"). Zależy od poprawnego przetwarzania wzrokowo-przestrzennego.
2. **Planowanie Motoryczne (Kora Przedruchowa i Móżdżek):** Rozpisanie w mózgu sekwencji skurczów mięśni, ocena odległości i siły ("Najpierw lewa pętla, potem przeplatamy prawą"). To jest najwąskie gardło u dzieci z dyspraksją rozwojową (DCD).
3. **Egzekucja (Kora Ruchowa M1):** Fizyczne wysłanie impulsu do mięśni.

### Dyspraksja a Rola Móżdżku
Dziecko z dyspraksją nie ma uszkodzonych mięśni ani deficytu intelektualnego. Zaburzona jest komunikacja układu proprioceptywnego z **Móżdżkiem**. Móżdżek odpowiada za tworzenie tzw. wewnętrznych modeli ruchu (engramów). 
Zdrowe dziecko uczy się jazdy na rowerze po kilkunastu próbach, ponieważ móżdżek płynnie zapisuje "schemat" równowagi. U dziecka z dyspraksją komunikacja ta jest zakłócona przez błędny odczyt bodźców z ciała (słaby schemat ciała). Takie dziecko uczy się wiązać buty przez 3 lata, a mimo to każdego ranka musi na nowo, w pełnym skupieniu "odkrywać" tę sekwencję, co rodzi potężną frustrację przy codziennych czynnościach (ADL). Terapia polega na tworzeniu tysięcy poprawnych engramów przy użyciu specjalnie zaaranżowanych torów przeszkód.
