# Rozdział 3: Anatomia Zmysłów i Zaburzenia Modulacji

Podstawą funkcjonowania człowieka jest integracja sensoryczna – proces, w którym układ nerwowy odbiera informacje z receptorów wszystkich zmysłów, organizuje je i przekształca w odpowiednią reakcję adaptacyjną (ruchową lub behawioralną). Zaburzenia modulacji oznaczają, że "głośność" bodźców w mózgu jest błędnie ustawiona.

## 3.1 Układ Przedsionkowy (Zmysł Równowagi i Grawitacji)
![Układ Przedsionkowy - Kanały Półkoliste](resource:assets/images/vestibular.png)

Układ przedsionkowy (błędnik), znajdujący się w uchu wewnętrznym, to pierwszy zmysł, który rozwija się w okresie płodowym. Składa się z trzech kanałów półkolistych (rejestrujących ruch obrotowy w trzech płaszczyznach) oraz woreczka i łagiewki (wyposażonych w otolity, rejestrujących grawitację i ruch liniowy).

Układ przedsionkowy to dyrygent całego mózgu. Informacje z błędnika docierają drogą przedsionkowo-rdzeniową prosto do prostowników grzbietu, utrzymując naszą postawę pionową (antygrawitacyjną). 

**Niepewność Grawitacyjna (Gravitational Insecurity):**
Dziecko z nadwrażliwością otolitową odczuwa paniczny lęk przed oderwaniem stóp od ziemi. Zwykłe wejście na huśtawkę czy schodzenie ze schodów aktywuje w ciele migdałowatym reakcję lękową o sile podobnej do lęku przed upadkiem w przepaść. Dziecko takie nie jest "tchórzliwe", jego układ nerwowy dosłownie krzyczy "Zginiesz!".

**Podwrażliwość Przedsionkowa (Wiercenie się):**
Dziecko z podwrażliwością błędnika otrzymuje do mózgu zbyt mało sygnałów z receptorów. Dlatego staje się "poszukiwaczem" (Sensory Seeker). Musi nieustannie skakać, kręcić się w kółko, huśtać i obracać do góry nogami, aby wygenerować wystarczający bodziec do aktywacji tworu siatkowatego (RAS) w pniu mózgu, co z kolei pozwala mu się na krótko skoncentrować.

## 3.2 Oczopląs Porotacyjny i Powiązania Oczne
![Oczopląs i Odruch Przedsionkowo-Oczny](resource:assets/images/nystagmus.png)

Badanie oczopląsu porotacyjnego to jedno z najbardziej obiektywnych badań neurologicznych w diagnozie SI. Gałki oczne są nierozerwalnie połączone z błędnikiem poprzez pęczek podłużny przyśrodkowy (Odruch Przedsionkowo-Oczny - VOR).

**Mechanizm fizjologiczny:**
Podczas obracania dziecka wokół własnej osi, płyn w kanałach półkolistych (endolimfa) zaczyna wirować, odginając rzęski receptorów (kinocilia). Gdy nagle zatrzymamy obrót, płyn z powodu bezwładności wiruje dalej. Receptory "myślą", że głowa nadal się obraca, dlatego gałki oczne odruchowo skaczą w przeciwnym kierunku, próbując utrzymać fiksację wzroku.
- **Skrócony oczopląs (np. 2-4 sekundy zamiast normy):** Świadczy o głębokiej podreaktywności przedsionkowej, charakterystycznej dla dzieci szukających silnych wrażeń ruchowych i mających problem z czytaniem (brak stabilizacji gałek ocznych w ruchu głowy).
- **Wydłużony oczopląs:** Wskazuje na nadreaktywność przedsionka lub wolne wygaszanie impulsów w pniu mózgu, często współwystępujące z chorobą lokomocyjną.

## 3.3 Układ Dotykowy, Nocycepcja i Bramkowanie Bólu
![Bramkowanie Bólu w Rdzeniu Kręgowym](resource:assets/images/tactile.png)

Układ dotykowy to największy narząd zmysłu (skóra). Dzieli się filogenetycznie na dwa systemy:
1. **Układ protopatyczny (pierwotny, obronny):** Przewodzi wrażenia prymitywne: temperaturę, swędzenie, lekki dotyk oraz ostry ból za pomocą wolnych, cienkich włókien C oraz A-delta.
2. **Układ epikrytyczny (różnicujący):** Przewodzi głęboki ucisk, wibrację i precyzyjny dotyk (rozpoznawanie kształtów w kieszeni bez patrzenia) za pomocą grubych, szybkich, mielinowanych włókien A-beta.

**Obronność Dotykowa (Tactile Defensiveness):**
Kluczowy problem w gabinecie. Dziecko z obronnością dotykową wyrywa się podczas obcinania paznokci, mycia głowy, drażnią go metki i szwy w skarpetkach. Wynika to z faktu, że prymitywny system protopatyczny nie jest odpowiednio hamowany przez wyższe piętra mózgu. Zwykły dotyk z powodu błędnej modulacji jest odbierany przez mózg jako oparzenie lub fizyczny atak.

**Bramkowanie Bólu (Złoty Środek Terapii):**
Dlaczego terapeuta SI lub rodzic w chwilach szału zawija dziecko w ciężki koc, stosuje "naleśnik" lub mocno dociska stawy? Opiera się to na zjawisku **Teorii Bramkowania Bólu** (Melzack i Wall).
Szybkie włókna A-beta (rejestrujące głęboki, mocny docisk z mięśni i stawów) docierają do rogów tylnych rdzenia kręgowego znacznie szybciej niż wolne włókna bólowe/protopatyczne. Pobudzają one w rdzeniu tzw. interneurony hamujące. Interneurony te fizycznie "zamykają bramkę", blokując przepływ impulsów z włókien bólowych do wzgórza.
Dlatego silny, proprioceptywny docisk natychmiastowo wycisza system obronny dziecka (A-delta i C), redukując lęk i ból.

## 3.4 Propriocepcja: Głębszy Wymiar Dotyku
Propriocepcja, czyli czucie głębokie z mięśni, ścięgien i torebek stawowych, to ukryty klucz do samoregulacji. Proprioceptory informują mózg o pozycji ciała bez użycia wzroku. Gdy system ten jest podwrażliwy, dziecko stosuje destrukcyjne strategie samostymulacji:
- Celowe, mocne zgrzytanie zębami (bruksizm).
- Obgryzanie kostek dłoni aż do krwi.
- Uderzanie głową w meble.
To nie zachowanie "niegrzeczne" – to wołanie głodującego układu nerwowego o stymulację, która pomoże mu zlokalizować własne granice cielesne w przestrzeni. Odbudowa tego systemu poprzez ciężką pracę oporową (pchanie, ciągnięcie ciężarów) to główny cel terapii zajęciowej.
